CZ PL DE

Muzeum Ceramiki w Bolesławcu – Dział Historii Miasta

Las Miejski, pocztówka z pocz. XX w.

Dział Historii Miasta został otwarty w 1995 r., w budynku, w którym uprzednio znajdowało się, administrowane przez Rosjan, Muzeum Kutuzowa. Prezentowano tu wystawy czasowe, przedstawiające wybrane zagadnienia z przeszłości Bolesławca. W 2009 r. otwarto w nim stałą ekspozycję, ukazującą najważniejsze wydarzenia i zjawiska w dziejach miasta. Część wystawy dotyczy dawnych rzemiosł. Już przedlokacyjne początki Bolesławca związane były z działalnością kopaczy złota na tym terenie. W końcu XII w. założyli oni osadę z kościołem pw. św. Mikołaja, która po lokacji miasta tworzyła jego południowe przedmieście, zwane Mikołajskim. Eksploatowane przez nich złoża zlokalizowane były na południe od miejscowości, na obszarze zwanym obecnie Lasem Miejskim, gdzie w trakcie badań archeologicznych odnaleziono pozostałości wyrobisk i szybów. Pozyskiwanie kruszcu odbywało się techniką płukania w miskach lub płuczkach. Kres aktywności wydobywczej nastąpił ok. poł. XIII w. Prócz zmniejszenia się zawartości złota w złożach, powodem mogła być śmierć większości gwarków w bitwie pod Legnicą w 1241 r.

Stare miasto z lotu ptaka, fotografia z 2004 r.

W średniowieczu życie rzemieślnicze w Bolesławcu rozwijało się prężnie. W XV w. istniało tu aż 16 cechów. W XVI w., obok garncarstwa, stającego się już wtedy wizytówką miasta, rozkwitało płóciennictwo, przędzalnictwo i tkactwo. Obróbką tekstyliów w samym mieście trudniło się wówczas około 700 osób. Gwałtowne załamanie koniunktury przyniosła wojna trzydziestoletnia. Liczebność cechów uległa drastycznemu zmniejszeniu. W 1656 r. odnotowano zaledwie 16 sukienników, 12 płócienników i 1 kamieniarza, ale już w końcu XVII w. sytuacja zaczęła się szybko poprawiać. W II poł. XVIII w. w mieście zaczęły się tworzyć pierwsze manufaktury. Pod koniec XVIII w. czynnych było 5 fabryk, zajmujących się wytwarzaniem tkanin wełnianych, wstążek jedwabnych, sukna, perkalu oraz wyprawianiem skór. Na potrzeby produkcji jedwabiu założono hodowlę jedwabników oraz prowadzono uprawę drzew morwowych. W XIX w. przedsiębiorca Samson Woller uruchomił w Bolesławcu świetnie prosperującą przędzalnię wełny i tkalnię „Concordia”. W trudnym czasie I wojny światowej zakład funkcjonował tylko dzięki wykorzystaniu surowców zastępczych, takich jak: włosie kozie, włosy ludzkie oraz papier. W okresie międzywojennym przywrócono mu świetność – w 1925 r. zatrudniano 1000 robotników, obsługujących aż 30 000 wrzecion.

Wielki Garniec mistrza Joppego z roku 1753,
fotografia z 1893 r.

Okolice Bolesławca obfitują w złoża doskonałego piaskowca. Przez wieki był on poszukiwanym surowcem budowlanym dzięki swoim właściwościom fizykochemicznym, co sprzyjało rozwojowi kamieniarstwa. Największym i najważniejszym zakładem w tej branży była, założona w 1872 r., firma „Zeidler & Wimmel”. Wydobywany i obrabiany w niej piaskowiec wieńczył fasady gmachu Reichstagu, katedry i uniwersytetu w Berlinie, dworca kolejowego w Gdańsku, Banku Wschodniego w Królewcu oraz ratusza w Rotterdamie. W mieście działała również odlewnia żeliwa, przedsiębiorstwo Hugo Andreasa, później Juliusa Wymetala, które dostarczyło surowca do elementów zdobniczych w Zamku Książ, studni staromiejskiej w Zielonej Górze, Pijalni Wód w Szczawnie Zdroju, figur zdobiących Stadion Olimpijski we Wrocławiu, a także okładzin na mosty nad autostradą na trasie Bolesławiec – Wrocław.

Zakłady włókiennicze „Concordia”, pocztówka z lat 30. XX w.
Pracownia rzeźbiarska w zakładach Zeidler & Wimmel,
rycina z pocz. XX w.
Pracownia rzeźbiarska w zakładach Zeidler & Wimmel, rycina z pocz. XX w.
Przy kołowrotku, fotografia z I poł. XX w.