CZ PL DE

Muzeum Ceramiki w Bolesławcu

Budynek Muzeum Ceramiki, ul. Mickiewicza 13

Muzeum Miejskie w Bolesławcu założono w 1908 r., a trzy lata później udostępniono je zwiedzającym. Pod koniec II wojny światowej zbiory tej placówki uległy kompletnemu rozprosze¬niu, ocalał jedynie budynek. Działalność powojenną muzeum rozpoczęło 27 grudnia 1953 r., a od 1967 r. gromadzi zbiory miejscowej kamionki. O wyborze specjalizacji zadecydowały tradycje rzemieśl¬nicze Bolesławca, miasta od wieków słynącego z produkcji ceramiki.

Fragment dzbana z dekoracją nakładkową, Bolesławiec, pocz. XVII w.

Obecnie zbiory Muzeum liczą około 6000 eksponatów, głównie powstałych w miejscowych wytwórniach. To największa tego typu kolekcja na świecie. Na wystawie stałej Muzeum Ceramiki zaprezentowano w sposób przekrojowy dzieje bolesławieckiej kamionki. Dzięki prezentowanym tu eksponatom oraz licznym prezentacjom, filmom i pokazom można prześledzić rozwój form i dekoracji wyrobów od czasów najdawniejszych po współczesność oraz zapoznać się ze zmianami technologicznymi jakie zachodziły w procesie wytwarzania na przestrzeni wieków.

Stanowisko archeologiczne między ul. Piaskową i Małą w Bolesławcu, lipiec 2007 r.

Na ekspozycji stałej można znaleźć najstarsze naczynia z XV, XVI i XVII wieku, wydobyte podczas badań archeologicznych prowadzonych w 2007 r. przy ul. Piaskowej w Bolesławcu. Pracownicy Muzeum odkryli wówczas pozostałości jednej z 5 najstarszych miejscowych garncarni. Z 18 000 fragmentów ceramiki udało się odtworzyć 101 naczyń: garnki, dzbany, misy i talerze, z których większość charakteryzuje się prostą formą i skromną dekoracją. Najciekawsze są dzbany pokryte szkliwem kobaltowym z dekoracją plastyczną. Wśród wyrobów są także kafle, fajki, ceramika techniczna, a także zabawka-figurka konika. Naczynia z tego okresu o wysokich walorach artystycznych reprezentuje bezcenny zbiór bogato zdobionych XVII-wiecznych naczyń ceramicznych o szerokiej gamie szkliw i bogatej dekoracji, pozyskany do zbiorów Muzeum w 2012/2013 r. z kolekcji prywatnej.

Dzbany żeberkowane, kamionka oprawiona w cynę, szkliwo ziemne, Bolesławiec, 1 poł. XVIII w.

Wraz z rozwojem technologii, w 2. poł. XVII w. pojawiły się charakterystyczne dla Bolesławca butle i dzbany w kształcie melona o żeberkowanych brzuścach, pokryte szkliwem ziemnym o barwie brązowej. Pod ko¬niec XVIII w. bolesławieccy garncarze zaczęli wytwarzać m. in. o dzbanki do kawy i herbaty, mleczniki, dzbanuszki czy puzdra. Upowszechniła się też no¬wa technika zdobienia: na pokrytych brązowym szkliwem naczyniach umieszczano, wykonywane z form, nakładki z białej glinki, o motywach roślin¬nych, kwiatowych, heraldycznych, religijnych oraz figuralnych. W 1 poł. XIX w., za sprawą działalności Johanna Gottlieba Altmanna, nastąpił swoisty przełom w technologii wytwarzania bolesławieckiej kamionki. Po raz pierwszy użył on do wyrobu naczyń szlachetną masę kamionkową, wypalającą się na biało i na szeroką skalę zastosował szkliwo skaleniowe, dzięki czemu bolesławiecka kamionka upodobniła się wyglądem i właściwościami do porcelany.

Waza, kamionka zdobiona techniką natryskową przy użyciu szablonu, wytw. J. Paul & Sohn, Bolesławiec, l. 30. XX w.

W latach 80. XIX w. w Bolesławcu pojawiła się dekoracja, która stała się sym¬bolem współczesnej miejscowej ceramiki. Na naczyniach za pomocą stempelka z gąbki, tworzono powta-rzalne wzory złożone z kropek, rozetek lub pawich oczek w kolorze kobaltu, ugru, brązu czy chromowej zieleni. Nowy rozdział w rozwoju bolesławieckiej kamionki nastąpił w 1897 r. wraz z otwarciem w Bolesławcu Królewskiej Zawodowej Szkoły Ceramicznej. Pod kierunkiem dr Wilhelma Pukalla z Berlina, a następnie Eduarda Berdela, rozpoczęto tu kształcenie przyszłych garncarzy w zakresie zarówno technologicznym, jak i artystycznym. Pojawiły się nowe, często awangardowe formy, techniki i wzory zdobnicze. Obok uszlachetnionego szkliwa ziemnego ze złoceniami, eksperymentowano z pełnymi ekspresji szkliwami zaciekowymi, krystalicz¬nymi i lustrzanymi, galwanizowaniem, intarsją szkliwami, malaturą z rożka, szkliwami matowymi. Stosowano technikę natrysku przy użyciu aerografu i szablonu.

Patera, kamionka zdobiona stempelkowo, wytw. Julius Paul & Sohn, Bolesławiec, ok. 1920 r.

Dzięki współpracy ze szkołą ceramiczną działalność rozwinęły miejscowe zakłady: Roberta Burdacka, Hugo i Ernsta Reinholdów, Juliusa Paula, Carla i Edwina Wernerów, których wyroby, eksponowane i nagradzane na licznych wystawach, targach i konkursach, stały się znane na całym świecie.

Garnek, ceramika beżowa, Bolesławiec, XV/XVI w.

Po II wojnie światowej proces ponownego uruchomienia zakładów był bardzo trudny i długotrwały. Pierwsze fabryki rozpoczęły działalność dzięki zaangażowaniu artysty-ceramika, profesora Szkoły Sztuk Zdobniczych w Krakowie – Tadeusza Szafrana. Współpraca z wrocławską PWSSP (obecnie ASP) pozwoliła na utrzymanie wysokiego poziomu artystycznego i technologicznego wyrobów. Do najbardziej zasłużonych bolesławieckich projektantów należą: Izabela Zdrzałka, Alicja Szurmińska-Krępowa, Amanda Różańska, Bronisław Wolanin, Janina Bany-Kozłowska, Wanda Matus, których wyroby prezentowane są na ekspozycji stałej w Muzeum Ceramiki. Obok nowych, oryginalnych wzorów i form można zobaczyć tu także odwołania do tradycyjnych wzorów. Wśród wyrobów prezentowany jest m.in. białobłękitny zestaw, na którym podano posiłek Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II na pokładzie samolotu 10 czerwca 1997 roku, wykonany w Spółdzielni „Ceramika Artystyczna”.

Dzbany, kamionka zdobiona techniką nakładkową, Bolesławiec, 2. poł. XVIII w.

Muzeum Ceramiki posiada również bogatą kolekcję rzeźby ceramicznej, powstałej w czasie Plenerów Ceramiczno-Rzeźbiarskich, organizowanych w Bolesławcu od 1964 r. Wśród autorów prac są światowej klasy artyści z całego świata, m.in.: Krystyna Gay-Kutschenreiter, Krystyna Cybińska, Paulina Pokorny-Ziemba, Czesław Wiącek, Stanisław Wiącek, Jacek Wiącek, Władysław Garnik, Andrzej Trzaska, Mirosław Kociński, Karen Park, Krzysztof Rozpondek, Marita Benke-Gajda, Kazimierz Kalkowski, Elżbieta Grosseová.

Naczynia gospodarcze, kamionka zdobiona szkliwem ziemnym, Bolesławiec, XIX/XX w.
Dzbanek do kawy, kamionka zdobiona techniką nakładkową
z motywem Adama i Ewy – symbolem cechu garncarzy,
Bolesławiec, 2. poł. XVIII w.
Naczynia kamionkowe, zdobione szkliwami zaciekowymi, wytw. Reinhold & Co., Bolesławiec, l. 20. XX w.
Anna Stawiarska, „Ziarnka”, fragm. wystawy „Portret potrójny”, 2009 r.
Wazon, kamionka, szkliwa krystaliczne; forma: B. Wolanin, szkliwa: A. Skowroński, l. 70. XX w.