CZ PL DE

Huta Szkła Novosad i syn, Sp. z o.o.

Huta Szkła i kaplica św. Elżbiety

Firma Huta Szkła i Mini Browar Novosad & syn, od 1993 r. prowadzi hutę szkła w Novém Světě (dzielnica Harrachova), złożoną w latach 1711 – 1712. Zwiedzającym udostępiono obejrzenie całego cyklu produkcyjnego szkła, poczynając od jego ręcznej obróbki w funkcjonującej do dziś szlifierni, powstałej w 1895 r., zasilanej transmisjami i turbiną wodną. Szlifiernia ta jest zabytkiem techniki, wpisanym na listę zabytków UNESCO.

Wnętrze huty szkła z piecami

W domu mistrzów szklarskich, wybudowanym w 1737 r., mieści się Muzeum Szkła. Znajdziemy w nim wiele eksponatów, dokumentujących historię i współczesność huty szkła. Należą do nich stare fotografie, narzędzia używane do obróbki, a szczególnie zbiory, ukazujące rozwój produkcji harrachowskiego szkła pod względem technologicznym i zdobniczym. Na terenie huty znajduje się sklep ze szkłem, mini browar, restauracja i baseny do kąpieli w piwie.

Wnętrze huty szkła z piecami

Z historii produkcji
Rozwój wytwarzania szkła w Karkonoszach nastąpił w II poł. XVI w., kiedy w zachodniej części gór zaczęli się osiedlać mistrzowie szklarscy z Saksonii. Górska kraina dostarczała temu rzemiosłu wszystkie podstawowe surowce. Należało do nich drzewo, używane do opału w piecach, wyrabiania narzędzi i urządzeń szklarskich, budowania siedzib dla ludzi, pozyskiwania potażu z popiołu drzewnego (podstawowego topnika). Innym surowcem była woda, wykorzystywana do napędu moździerzy i młynów. Kwarc był prażony i rozkruszany w moździerzach – w ten sposób zamieniano go na piasek. Potasowe, ewentualnie wapniowe surowce mineralne, używane były jako topniki.

Zabytkowa szlifiernia szkła

Huta szkła w Novém Světě założona była w jilemnickiej posiadłości rodu Harrachów. Kontynuowała ona tradycje i produkcję huty w Rýžovišti, która została zamknięta. Pierwszym mistrzem szklarskim był Elias Müller. Przystosował on produkcję do wyrabiania barokowego kryształu – założył i zorganizował szlifiernię oraz zatrudnił grawerów, malarzy, pozłotników. Od roku 1764 firmę przejął w posiadanie ród hrabiowski. Produkowano przeważnie szkło użytkowe i wiszące kryształowe żyrandole. Półprodukty odprowadzano do zakładów rafineryjnych w północnych Czechach i na Śląsku.

Przykłady współczesnej produkcji huty

Od przełomu XVIII i XIX w. produkcję w hutach zaczęto udoskonalać. W I poł. XIX w. w Harrachowie produkowano głównie szkło kryształowe, szkło dekorowane wtopionymi pastami ceramicznymi, masy szklane, zdobione barwnymi kompozycjami, wykorzystywane do wykonania szklanych tafli płaskich lub wklęsłych, kryształ ołowiowy, wykorzystany w produkcji szkieł optycznych, szkło nitkowane czy tzw. szkło mrożone o popękanej powierzchni. Obok luksusowych wyrobów (w stylu Biedermeier czy rokoko), poszukiwanych na europejskich i amerykańskich rynkach, nadal produkowano szkło użytkowe, szyby okienne, perełki i kolorowe laseczki do wyrabiania biżuterii oraz zawieszki na żyrandole. W połowie XIX w. huta zatrudniała ok. 250 pracowników. W II poł. XIX w. bezpośrednie ogrzewanie drzewem zastąpiło ogrzewanie regenerowane drzewem, a w końcu zaczęto stosować węgiel. Drewniane budynki wyparte zostały przez budowle kamienne. W latach 80. XIX w. w hucie zatrudniano 500 pracowników, którzy pracowali przy 3 piecach, w szlifierni – na 50 stanowiskach, w 10 warsztatach grawerskich, w 22 malarniach i w warsztacie, w którym szkło się pozłacało. Produkcja nastawiona była na stylowe, luksusowe szkło (w stylach historyzujących i secesyjnym) kosztem szkła okiennego i tafli szklanych.

Na początku XX w. produkowano szkło w stylu secesji, po I wojnie światowej – w stylu art deco. Nadal kontynuowano produkcję szlifowanego kryształu. Huta przetrwała kryzys lat 30. Po Umowie w Monachium (29 IX 1938 r.) rodzina Harrachów zmuszona była sprzedać ją Niemcowi z Rzeszy, Enderovi, a w roku 1946 przedsiębiorstwo poddano nacjonalizaci. Produkcję nastawiono głównie na eksportowe szkło na napoje. W 1993 r. zakład sprywatyzowano. Jego właścicielem została firma „Novosad i syn“. Produkuje się tu teraz przede wszystkim luksusowe szkło na napoje oraz przedmioty oświetleniowe. Jest jedyną funkcjonującą hutą szkła w Karkonoszach i najstarszą działającą hutą szkła na świecie.