CZ PL DE

Dom Tradycji w Kowarach

Stowarzyszenie Miłośników Kowar powstało w 1993 r., a cztery lata później otrzymało siedzibę w budynku nazwany Domem Tradycji.

SMK prowadzi działalność o charakterze kulturalnym oraz kursy języka niemieckiego oraz zajmuje się ochroną zabytków, m.in. otacza opieką kamienny obelisk wskazujący kierunek Kowary – Kamienna Góra. Od 1993 r. współorganizuje doroczne święta: „Barbórkę” dla kowarskich górników rud uranu, „Majówki artystyczne”, „Kowarskie lato”, „Dni Kowar” oraz realizuje własny projekt współfinansowany przez UE – „Legendy Euroregionu Nysa”. Działania te nawiązują do tradycji regionu, promują okoliczne rzemiosła oraz działalność różnych gałęzi przemysłu, w tym górnictwo, z którego Kowary słyną od wieków.

W Domu Tradycji znajdują się 4 sale wystawiennicze: 2 przeznaczone na stałe ekspozycje oraz dwie przeznaczone na wystawy czasowe. Na parterze prezentowana jest wystawa stała „Kowary na starej widokówce”, na piętrze udostępniono zwiedzającym część kolekcji „Górnictwo Kowarskie”. Pozostała część zbiorów prezentowana jest od 2013 r. w Sali Tradycji Miasta.

Ekspozycja poświęcona jest tradycjom związanym z wydobyciem rud żelaza z których od wieków słyną Kowary . Wydobycie zapoczątkowano jeszcze za panowania księcia Bolesława Kędzierzawego, który 10 lat po odkryciu rud na zboczu góry Rudnik wydał przywilej, dając początek tradycjom górniczym w regionie. W kolejnych latach w mieście powstały kuźnie i zakłady metalurgiczne, a w końcu XVI w. Kowary stały się znaczącym ośrodkiem produkcji broni palnej. Ważną datą był rok 1927, kiedy zaczęto wydobycie rudy uranu, co dało początek nowej gałęzi przemysłu wydobywczego. Kowarski uran sprzedawano do 1939 r. do Oranienburga oraz Hamburga. Po 1945 r. wznowiono wydobycie rud uranu, jednak było ono utajnione. Uran w latach 40. i 50. XX w. wydobywano na potrzeby radzieckiej atomistyki. Potwierdza to tajna radziecka mapa geologiczna wskazująca granitową intruzję obszaru Rudaw Janowickich i Karkonoszy (Mniszków – Kowary – Karpacz) narysowana na jedwabiu z 1953 r., będąca najciekawszym eksponatem na wystawie.

Wystawa została przygotowana w ramach polsko-czeskiego projektu współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego UE pod nazwą „Podziemne Karkonosze”. Z inicjatywy stowarzyszenia, za przygotowanie wystawy, jej autor F. Gawor, otrzymał tytuł „Honorowego Obywatela Miasta Kowary”.

W 2013 r. z okazji jubileuszu 20-lecia działalności SMK zostało uhonorowane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego odznaką „Zasłużony dla Kultury Polskiej”. Stowarzyszenie kontynuuje dawne kontakty ze Stowarzyszeniem z Schӧnau – Berzdorf z Niemiec oraz współpracuje z czeskimi miastami Zecler i Vrchlabí.