CZ PL DE

Muzeum Patriotów z Rubieży w Pasekách nad Izerą

Budynek dawnej plebanii; dzisiaj mieści się w nim Muzeum Karkonoskie – Muzeum Patriotów z Rubieży

Muzeum Patriotów z Rubieży w Pasekách nad Izerą mieści się w budynku dawnej plebanii, w sąsiedztwie kościoła pw. św. Wacława z końca XVIII w. Obok ekspozycji krajoznawczej, zawężonej do terenów miejscowości Paseky nad Izerą. i najbliższej okolicy, Muzeum oferuje zwiedzanie w pełni wyposażonego warsztatu tokarskiego z końca XIX w., pokaz tkania na krosnach, nawlekanie koralików oraz obejrzenie stałej ekspozycji, poświęconej karkonoskiej szkole lutnictwa.

Dłutka lutnicze i skrzypce Věnceslava Metelky, założyciela karkonoskiej szkoły lutnictwa

Rozwój tokarstwa rozpoczął się w Pasekách nad Izerą około XIX w. Powstała tu wówczas duża ilość warsztatów tokarskich. Z miękkiego i twardego drewna wyrabiane były najróżniejsze przedmioty, wykorzystywane w życiu codziennym w domu i w gospodarstwie, sprzęt używany w produkcji rękodzielniczej i przemyśle tekstylnym, ale również i korale, paciorki na różańce, guziki, fajki, pudełka apteczne i wiele innych.

Dłutka lutnicze i skrzypce Věnceslava Metelky, założyciela karkonoskiej szkoły lutnictwa

Tkactwo ma w Pasekách nad Izerą długoletnią tradycję. Prawdopodobnie już w końcu XVII w. w domach, na ręcznych krosnach, tkano płótno dla potrzeb własnych lub na handel na targu, póżniej także dla pośredników, dostarczających towar do większych firm.

„Maszyna na korale” i uchwyt do szpul, używanych do nawlekania koralików

Przewodniczki demonstrują na ekspozycji tradycyjną produkcję tkaniny na dwóch krosnach z II poł. XIX w. – czółenkowym, na którym tkało się płótno oraz na dywanowym.

Warsztat tokarski – tokarka pedałowa i narzędzia tokarskie z końca XIX w.

Pod koniec XIX i na początku XX w. w miejscowości powstało kilka mechanicznych tkalni, w większości już z maszynami Żakarda, umożliwiającymi tkanie wzorów na adamaszkach i podobnych materiałach przeznaczonych na obrusy, ręczniki, ścierki, pościel.

Krosna ręczne z II poł. XIX w. – czółenkowe i dywanowe, na których demonstruje się techniki tkania

Od lat 60. XIX w. z terytorium Jablonca rozprzestrzeniał się na tereny zachodnich i środkowych Karkonoszy nowy typ chałupnictwa: cięcie i nawlekanie koralików. Umożliwiła go koniunktura jabloneckiego przemysłu biżuteryjnego. Podczas gdy cięcie szybko zastąpiły odpowiednie maszyny, to nawlekaniem koralików kobiety dorabiają sobie do dziś, chociaż odbywa się to sporadycznie. Początkowo koraliki nabierało się ze skrzynki, zwanej „korytko“, na wachlarz szpilek. Potem praca została częściowo usparwniona, dzięki specjalnie przystosowanym maszynom do szycia, zwanym „maszyny na korale“. Pedał nożny wprawiał w ruch kolistą podkładkę z blaszaną misą, napełnioną drobynymi koralikami, tzw. „szmelcem“ , które same nabijały się na igły. Nitki z nawleczonymi koralikami zwijały się w wiązki i w tej postaci, jako półprodukt, oddawano je pośrednikom. Przeważnie były eksportowane do Azji, Afryki i Ameryki, gdzie wykorzystywano je do wyszywania aplikacji i do wyrabiania biżuterii.

Stała ekspozycja karkonoskiej szkoły lutnictwa przedstawia Paseky, jako kolebkę lutnictwa karkonoskiego, z jej założycielem, Věnceslavem Metelką. Był on miejscowym ludowym mędrcem, lutnikiem i pomocnikiem nauczyciela, znanym też, jako kantor Čermák z powieści K. V. Raise „Patrioci z rubieży“. Unikatowa kolekcja instrumentów muzycznych obejmuje dzieła pierwszych w Pasekach twórców skrzypiec oraz ich uczniów aż po współczesnych lutników ze sławnych rodów Pilařów i Špidlenów.